برنامه کوددهی نخود فرنگی
تیم ارشد گیاه پزشکی ایکادمالتقویم کوددهی اختصاصی محصول نخود فرنگی از دسته صیفی‌جات که توسط کارشناسان ارشد گیاه‌پزشکی شرکت ایکادمال تهیه شده، یک برنامه کوددهی جامع شامل زمان‌بندی دقیق مراحل رشد، مقادیر بهینه کودها و نکات فنی تغذیه برای دستیابی به حداکثر عملکرد و کیفیت محصول می‌باشد.
نخود فرنگی با نام علمی Pisum sativum گیاهی یکساله و فصل خنک از خانواده بقولات (Fabaceae) است که دانه‌های سبز و شیرین آن درون غلاف‌های سبز برداشت می‌شود. این محصول ارزشمند به‌دلیل توانایی همزیستی با باکتری‌های تثبیت‌کننده نیتروژن (ریزوبیوم)، نیاز کمی به کودهای نیتروژنه دارد، اما برای تولید غلاف‌های پر، دانه‌های درشت و شیرین و افزایش عملکرد، تغذیه متعادل با تمرکز بر فسفر، پتاسیم و ریزمغذی‌ها ضروری است.
چطور نخود فرنگی را پربار، شیرین و با غلاف‌های پر برداشت کنیم؟
اگر می‌خواهید نخود فرنگی‌هایی با غلاف‌های بلند و پر، دانه‌های درشت و شیرین، رنگ سبز روشن و بازارپسند داشته باشید، باید تغذیه را بر اساس نیاز واقعی این گیاه مدیریت کنید. نخود فرنگی نیتروژن هوا را با کمک باکتری‌های ریشه تأمین میکند، پس به جای نیتروژن زیاد، باید فسفر برای توسعه ریشه و گل‌دهی، پتاسیم برای پر شدن دانه‌ها و شیرینی، و کلسیم، بور و گوگرد برای کیفیت غلاف و دانه را تأمین کنید. تغذیه اصولی از غلاف‌های پوک، دانه‌های ریز و کم‌شیرین جلوگیری میکند. در ادامه این تقویم گام‌به‌گام، می‌گوییم در هر مرحله از رشد چه کودی از لیست محصولات ما نیاز دارید.
فهرست عناوین این مطلب
- چطور نخود فرنگی را پربار، شیرین و با غلاف‌های پر برداشت کنیم؟
- چرا نخود فرنگی‌هایم پوک، ریز و کم‌شیرین می‌شود؟
- نکات مهم و هشدارها
- 🫛 تقویم کوددهی نخود فرنگی بر اساس مراحل رشد
- 1- برنامه کوددهی نخود فرنگی: مرحله آماده‌سازی بستر و کاشت
- 2- برنامه کوددهی نخود فرنگی: مرحله رشد رویشی (قبل از گل‌دهی)
- 3- برنامه کوددهی نخود فرنگی: مرحله گل‌دهی و تشکیل غلاف
- 4- برنامه کوددهی نخود فرنگی: مرحله پر شدن دانه‌ها
- 5- برنامه کوددهی نخود فرنگی: مرحله قبل از برداشت (رسیدگی نهایی)
- 6- برنامه کوددهی نخود فرنگی: مرحله پس از برداشت (بازسازی خاک)
- مناطق اصلی کشت نخود فرنگی در ایران
- انواع و ارقام رایج نخود فرنگی در ایران
چرا نخود فرنگی‌هایم پوک، ریز و کم‌شیرین می‌شود؟
اگر غلاف‌های نخود فرنگی شما پوک و خالی، دانه‌ها ریز و سفت، رنگ برگ‌ها زرد یا سوخته و طعم شیرین همیشگی را ندارند، گیاه دچار کمبود یا عدم تعادل در تغذیه شده است. کمبود فسفر (رشد کُند، ریشه ضعیف و گل‌دهی کم)، کمبود پتاسیم (سوختگی حاشیه برگ‌ها، غلاف‌های نیمه‌پر و کاهش شیرینی)، کمبود کلسیم (پوسیدگی نوک غلاف‌ها)، کمبود بور (بدشکلی دانه‌ها و پوکی غلاف) و کمبود گوگرد (کاهش کیفیت پروتئین و عطر) از مشکلات رایج این محصول هستند. برنامه زیر با تأکید بر تغذیه متعادل و با علم به تثبیت نیتروژن توسط گیاه، این کمبودها را برطرف میکند.
نکات مهم و هشدارها
نیاز نیتروژن پایین: نخود فرنگی هوا را تثبیت میکند. از مصرف زیاد کودهای اوره و نیترات خودداری کنید، وگرنه رشد علفی برگ و کاهش غلاف خواهید داشت. نیتروژن را فقط در ابتدای رشد و به مقدار کم تأمین کنید.
فصل خنک: نخود فرنگی مخصوص بهار و پاییز است. در مناطق گرمسیر (جنوب) فقط در زمستان کشت شود. دمای بالای ۲۵ درجه گل‌ها را می‌ریزاند و کیفیت را نابود میکند. در گرما از کوددهی سنگین بپرهیزید.
خاک آهکی و شور: نخود فرنگی به شوری و کمبود آهن در خاک‌های آهکی حساس است. قبل از کوددهی آبشویی کنید و از کودهای حاوی آهن و گوگرد استفاده نمایید.
دمای خاک: دمای مطلوب ریشه ۱۰ تا ۲۲ درجه است. زیر ۵ درجه و بالای ۳۰ درجه از کوددهی ریشه‌ای سنگین خودداری کنید.
🫛 تقویم کوددهی نخود فرنگی بر اساس مراحل رشد
1- برنامه کوددهی نخود فرنگی: مرحله آماده‌سازی بستر و کاشت
| تیتر | توضیحات |
|---|---|
| هدف | خاک نرم و غنی از فسفر، جوانه‌زنی سریع و شروع همزیستی با باکتری‌های ریزوبیوم |
| مرحله رشد | قبل از بذرپاشی مستقیم (کشت بهاره یا پاییزه) |
| سن گیاه | بستر کشت |
| ممنوعیت مصرف | از مصرف کودهای نیتروژنه سنگین (اوره، نیترات زیاد) خودداری کنید (بازدارنده تثبیت نیتروژن) |
| نیاز به تأخیر | اگر خاک خیلی سرد (زیر ۵ درجه) یا خیس است، کشت را به تعویق بیندازید |
نخود فرنگی در خاکی با زهکش خوب و فسفر کافی بهترین شروع را دارد. از مونوآمونیوم فسفات (MAP) برای تحریک ریشه‌زایی و آغاز همزیستی با باکتری‌های مفید استفاده کنید. گوگرد مایع به اصلاح pH و افزایش عطر و طعم کمک کرده و هیومیک اسید نیز جذب عناصر را بالا می‌برد. یک کود پایه نیتروژنی حاوی گوگرد (سیتوسیف) به میزان خیلی کم می‌تواند انرژی اولیه را تا قبل از فعال شدن گره‌های ریشه تأمین کند.
محصولات پیشنهادی برای مرحله آماده‌سازی بستر نخود فرنگی:
2- برنامه کوددهی نخود فرنگی: مرحله رشد رویشی (قبل از گل‌دهی)
| تیتر | توضیحات |
|---|---|
| هدف | ایجاد بوته‌های قوی، توسعه شاخه و برگ و فعال شدن گره‌های تثبیت نیتروژن |
| مرحله رشد | از ۴-۵ برگی تا قبل از ظهور اولین گل‌ها (۳-۵ هفته پس از کاشت) |
| سن گیاه | ۳-۵ هفتگی |
| ممنوعیت مصرف | از مصرف زیاد نیتروژن که گیاه را ورس (خوابیدگی) میکند و تثبیت را مختل میکند، بپرهیزید |
| نیاز به تأخیر | اگر برگ‌ها زرد کم‌رنگ هستند، ابتدا با کود آهن و روی محلول‌پاشی کنید (مشکل، کمبود نیتروژن نیست) |
در این مرحله نخود فرنگی به کمک باکتری‌های ریشه، نیتروژن خود را تأمین میکند. تغذیه باید بر فسفر، کلسیم و ریزمغذی‌ها متمرکز باشد. نیترات کلسیم به مقدار اندک، کلسیم لازم برای استحکام ساقه و غلاف‌های آینده را فراهم میکند. یک کود کامل با نیتروژن متعادل مانند NPK 20-20-20 به میزان کم، و اوره فسفات (فسفر بالا) برای توسعه ریشه و گره‌ها عالی است. از کود آهن ۶ درصد و میکرو کمپلت A برای جلوگیری از زردی برگ‌ها که اغلب به دلیل کمبود آهن یا منیزیم است (نه نیتروژن)، استفاده کنید.
محصولات پیشنهادی برای مرحله رشد رویشی نخود فرنگی:
3- برنامه کوددهی نخود فرنگی: مرحله گل‌دهی و تشکیل غلاف
| تیتر | توضیحات |
|---|---|
| هدف | افزایش تعداد گل، تلقیح بهتر و تشکیل غلاف‌های پر و یکدست |
| مرحله رشد | از باز شدن اولین گل‌ها تا تشکیل غلاف‌های کوچک (طول ۲-۳ سانتیمتر) |
| سن گیاه | حدود ۵-۷ هفتگی |
| ممنوعیت مصرف | نیتروژن اضافی در این مرحله باعث ریزش گل و کاهش تعداد غلاف می‌شود |
| نیاز به تأخیر | اگر گل‌ها می‌ریزند و غلاف نمی‌بندند، کمبود بور و پتاسیم را بررسی کنید |
اکنون تمرکز تغذیه باید بر فسفر و پتاسیم و عناصر ریزمغذی باشد. از کود NPK با فسفر بالا مانند ۱۰-۵۲-۱۰ (ژیگاس) برای تحریک گل‌دهی و تشکیل غلاف استفاده کنید. سولفات پتاسیم و مونوپتاسیم فسفات (MKP) کیفیت غلاف‌ها را تضمین می‌کنند. بور (بور مایع) از ریزش گل و بدشکلی غلاف جلوگیری کرده و نیترات کلسیم (به میزان کم) استحکام دیواره غلاف را بالا می‌برد. گوگرد مایع نیز عطر و طعم نخود را تقویت میکند.
محصولات پیشنهادی برای مرحله گل‌دهی و تشکیل غلاف نخود فرنگی:
4- برنامه کوددهی نخود فرنگی: مرحله پر شدن دانه‌ها
| تیتر | توضیحات |
|---|---|
| هدف | درشت شدن دانه‌ها، پر شدن کامل غلاف و افزایش شیرینی |
| مرحله رشد | از شروع رشد سریع دانه‌ها تا نزدیک به اندازه نهایی (حدود ۲-۳ هفته قبل از برداشت سبز) |
| سن گیاه | ۸-۱۰ هفتگی |
| ممنوعیت مصرف | نیتروژن اضافی باعث دانه‌های آبکی و کم‌شیرین می‌شود |
| نیاز به تأخیر | اگر غلاف‌ها پر نمی‌شوند، پتاسیم و آبیاری منظم را افزایش دهید |
نخود فرنگی در این مرحله بیشترین نیاز را به پتاسیم و گوگرد دارد. پتاسیم بالا (سولفات پتاسیم، سولوپتاس و پتاسیم مایع) قندها را به دانه‌ها منتقل کرده و شیرینی و تردی را افزایش می‌دهد. گوگرد مایع کیفیت پروتئین دانه و عطر را تقویت میکند. نیترات کلسیم و بور از پوسیدگی نوک غلاف و ترک خوردن جلوگیری می‌کنند. سولفات منیزیم نیز سبزینگی و قدرت فتوسنتز برگ‌ها را حفظ میکند.
محصولات پیشنهادی برای مرحله پر شدن دانه نخود فرنگی:
5- برنامه کوددهی نخود فرنگی: مرحله قبل از برداشت (رسیدگی نهایی)
| تیتر | توضیحات |
|---|---|
| هدف | تثبیت شیرینی، حفظ تردی دانه‌ها و آماده‌سازی برای چین |
| مرحله رشد | ۴-۵ روز مانده به برداشت سبز |
| سن گیاه | دوره باردهی |
| ممنوعیت مصرف | قطع کامل کوددهی ۳-۴ روز قبل از برداشت و کاهش آبیاری |
| نیاز به تأخیر | اگر دانه‌ها به اندازه کافی شیرین و ترد نشده‌اند، برداشت را چند روز عقب بیندازید |
در روزهای پایانی، پتاسیم و گوگرد (سولوپتاس و گوگرد مایع) به صورت بسیار رقیق می‌توانند آخرین قند را به دانه‌ها برسانند. سپس با کاهش آبیاری، شیرین‌ترین نخودها را برداشت کنید.
محصولات پیشنهادی (در صورت نیاز نهایی):
6- برنامه کوددهی نخود فرنگی: مرحله پس از برداشت (بازسازی خاک)
| تیتر | توضیحات |
|---|---|
| هدف | بازگرداندن حاصلخیزی و حفظ نیتروژن باقی‌مانده در خاک برای کشت بعدی |
| مرحله رشد | پس از جمع‌آوری آخرین غلاف‌ها و پایان فصل |
| سن گیاه | – |
| ممنوعیت مصرف | بقایای آلوده به سفیدک پودری یا بیماری‌های قارچی را به خاک برنگردانید |
| نیاز به تأخیر | پس از پاکسازی بقایا، کودهای اصلاحی را با شخم مخلوط کنید |
نخود فرنگی به دلیل تثبیت نیتروژن، خاک را برای کشت محصول بعدی غنی میکند. برای بهره‌برداری حداکثری، مونوآمونیوم فسفات برای تأمین فسفر، هیومیک اسید برای افزایش ماده آلی و گوگرد مایع برای اصلاح pH و ضدعفونی به خاک اضافه کنید. این کار بستر را برای هر محصول بعدی ایده‌آل میکند.
محصولات پیشنهادی برای مرحله پس از برداشت نخود فرنگی:
مناطق اصلی کشت نخود فرنگی در ایران
نخود فرنگی در مناطق معتدل و خنک ایران کشت می‌شود. قطب‌های اصلی تولید اصفهان، فارس (مرودشت)، خراسان رضوی (نیشابور و چناران)، آذربایجان شرقی (بناب و مراغه)، همدان، کرمانشاه و چهارمحال و بختیاری هستند. کشت بهاره در مناطق سردسیر و معتدل و کشت پاییزه و زمستانه در مناطق جنوبی (خوزستان، بوشهر) برای برداشت زود هنگام بهاره انجام می‌شود. این سبزی فصل خنک، برای تولید اقتصادی نیاز به شب‌های خنک و روزهای معتدل دارد.
انواع و ارقام رایج نخود فرنگی در ایران
تغذیه صحیح برای تمامی ارقام نخود فرنگی یک ضرورت است. ارقام رایج در ایران شامل نخود فرنگی پاکوتاه (مانند Green Arrow و Progress No.9)، نخود فرنگی پابلند (نیازمند قیم، مانند Alderman)، نخود فرنگی شکری (غلاف خوراکی، مانند Sugar Snap) و نخود فرنگی زودرس (مانند Kelvedon Wonder) می‌باشند. ارقام پاکوتاه برای کشت در فضای باز و ارقام پابلند برای عملکرد بالا در واحد سطح محبوب هستند. هر کدام از این ارقام برای پر شدن غلاف‌ها و رسیدن به حداکثر شیرینی، به یک برنامه تغذیه دقیق و متعادل نیاز دارند و این تقویم برای همه آنها کارایی کامل دارد.
توجه: این تقویم صرفاً یک پیشنهاد عمومی است. برای آمار دقیق و شرایط خاص باغ خود، حتماً با کارشناس کشاورزی مشورت کنید.
شرایط متفاوت: میزان و نوع کود به سن درخت، بافت خاک، اقلیم و نتایج آزمایش خاک بستگی دارد. قبل از اقدام، آزمون خاک انجام دهید.
تعهد: تعیین مقدار و زمان کوددهی کاملاً بر عهده کشاورز بوده و این تقویم الزام‌آور نیست.
به‌روزرسانی: این تقویم تغذیه یا زمان کوددهی به صورت دوره‌ای بر اساس یافته‌های جدید به روز می‌شود.
گروه کشاورزی ایکادمال ، با بهره‌گیری از تیمی مجرب از کارشناسان ارشد گیاه‌پزشکی و مهندسین کشاورزی، آماده ارائه برنامه‌های تخصصی تغذیه و کوددهی برای انواع محصولات باغی، زراعی، سبزیجات، صیفی‌جات و گیاهان زینتی است. دفتر مرکزی ما در اصفهان قرار دارد، اما خدمات و محصولات خود از جمله کودهای کشاورزی را به سراسر کشور از طریق وب‌سایت به صورت خرید آنلاین، سفارش تلفنی و مراجعه حضوری به دفتر اصفهان عرضه می‌کنیم. هدف ما کمک به کشاورزان و باغداران برای دستیابی به حداکثر عملکرد و کیفیت محصول با استفاده از روش‌های علمی، به‌روز و سازگار با اقلیم مناطق مختلف ایران می‌باشد.
اگر در زمینه تقویم ، جدول یا برنامه کوددهی نخود فرنگی تجربه‌ای دارید، نتایج، نکات یا چالش‌های خود را در بخش نظرات ثبت کنید تا سایر کشاورزان نیز از تجربه شما استفاده کنند.