دانشنامه کشاورز

pH خاک معیاری برای اندازه‌گیری میزان اسیدی یا قلیایی بودن خاک است که روی مقیاس ۱ تا ۱۴ اندازه‌گیری می‌شود. این شاخص نشان می‌دهد که محیط خاک چقدر با جذب عناصر غذایی توسط گیاه سازگار است؛ معمولاً خاک‌های با pH بین ۶ تا ۷.۵ برای اکثر گیاهان زراعی و باغی ایده‌آل هستند.

اگر pH خاک بسیار پایین (اسیدی) یا بسیار بالا (قلیایی) باشد، عناصر غذایی مهم در خاک قفل شده و گیاه نمی‌تواند آن‌ها را جذب کند، حتی اگر مقدار کود در خاک زیاد باشد. بنابراین، تنظیم pH خاک اولین گام برای بهره‌وری حداکثری از کودهای داده شده است.

شوری خاک که با شاخص EC (هدایت الکتریکی) سنجیده می‌شود، نشان‌دهنده میزان املاح محلول (مانند سدیم، کلرید و سولفات) در آب خاک است. شوری بالا باعث می‌شود ریشه گیاه در جذب آب دچار مشکل شود، زیرا غلظت املاح در خاک از غلظت داخل ریشه بیشتر شده و به صورت عکس، آب از گیاه خارج می‌شود.

افزایش شوری خاک باعث سوختگی برگ‌ها، توقف رشد و کاهش شدید محصول می‌شود. کشاورزان باید با آبیاری مناسب (شستشوی املاح) و استفاده از اصلاح‌کننده‌های خاک، سطح شوری را کاهش دهند تا گیاه بتواند بدون تنش آبی و نمکی رشد کند.

مواد آلی خاک شامل بقایای گیاهی و جانوری در حال تجزیه، کودهای دامی پوسیده و میکروارگانیسم‌های مفید خاک است. این مواد نقش حیاتی در بهبود ساختار خاک، افزایش ظرفیت نگهداری آب و تهویه بهتر خاک ایفا می‌کنند و به خاک حالت دانه‌دانه و سبک می‌دهند.

وجود مواد آلی کافی باعث می‌شود خاک در برابر فرسایش مقاوم شود و به عنوان یک مخزن غذایی تدریجی عمل کند. کودهای آلی مانند کمپوست و ورمی‌کمپوست منابع اصلی افزایش مواد آلی هستند که علاوه بر تغذیه گیاه، جمعیت میکروب‌های مفید خاک را نیز تقویت می‌کنند.

آزمایش خاک یک بررسی علمی و دقیق از ویژگی‌های شیمیایی، فیزیکی و بیولوژیکی خاک مزرعه است. در این آزمایش، نمونه‌ای از خاک برداشته شده و در آزمایشگاه مورد سنجش قرار می‌گیرد تا میزان عناصر غذایی، pH، شوری و سایر پارامترها مشخص شود.

هدف اصلی آزمایش خاک، پرهیز از مصرف بی‌رویه و نادرست کود است. با دانستن دقیق نیازهای خاک، کشاورز می‌تواند فقط همان مقداری از کود را مصرف کند که خاک واقعاً نیاز دارد، که هم در هزینه‌ها صرفه‌جویی می‌کند و هم از آلودگی محیط زیست جلوگیری می‌نماید.

چالکود روشی است که در آن کودهای دامی پوسیده، فسفات و گاهی ازت در چاله‌هایی با عمق مشخص (معمولاً در ناحیه فعال ریشه درختان) دفن می‌شود. این کار معمولاً در فصل خواب درختان یا زمان‌هایی که آبیاری ممکن است باعث شستشوی کود نشود، انجام می‌گیرد.

مزیت اصلی چالکود، تأمین طولانی‌مدت مواد غذایی و اصلاح ساختار خاک در عمق است. با دفن کود، خطر فرار نیتروژن به هوا کاهش می‌یابد و مواد آلی به طور مستقیم در معرض ریشه‌های عمقی قرار می‌گیرند که برای درختان میوه بسیار موثرتر از پخش سطحی است.

محلول‌پاشی روشی است که در آن کودهای محلول‌پذیر مستقیماً بر روی برگ‌ها و اندام هوایی گیاه پاشیده می‌شوند. جذب از طریق برگ‌ها بسیار سریع‌تر از جذب از طریق ریشه است و برای جبران سریع کمبودهای غذایی یا رفع تنش‌های ناگهانی مناسب است.

این روش به ویژه برای ریزمغذی‌ها (مانند آهن، روی و منگنز) و در زمان‌هایی که ریشه‌ها به دلیل سرما، شوری یا بیماری توانایی جذب ندارند، کاربرد دارد. البته باید دقت کرد که غلظت محلول بیش از حد نباشد تا باعث سوختگی برگ‌ها نشود.

کوددهی از طریق آبیاری که به آن «آب‌کود» یا Fertigation نیز گفته می‌شود، روشی است که در آن کودهای کاملاً محلول‌پذیر در مخزن آب حل شده و با سیستم‌های آبیاری قطره‌ای یا بارانی به مزرعه منتقل می‌شوند. این روش باعث می‌شود کود به صورت یکنواخت و مستقیم به ناحیه ریشه برسد.

این روش دقت بالایی دارد و مصرف کود را بهینه می‌کند، زیرا اتلاف کود ناشی از تبخیر یا شستشو به حداقل می‌رسد. همچنین با کاهش دفعات رفت و آمد به مزرعه برای کودپاشی، در هزینه‌های نیروی کار صرفه‌جویی می‌شود و دسترسی گیاه به آب و غذا به صورت همزمان و پیوسته فراهم می‌گردد.

کود گرانول دانه‌های سفت و استوانه‌ای یا کروی شکل کود است که با فشرده‌سازی مواد اولیه تولید می‌شود. این شکل فیزیکی باعث می‌شود کود در انبار کردن و حمل و نقل راحت‌تر باشد و در مجاورت ریشه به آرامی حل شود.

مزیت اصلی گرانول‌ها مقاومت بیشتر در برابر شستشو نسبت به پودرهاست. این کودها معمولاً برای مصرف در مزارع وسیع و به صورت مکانیکی یا دستی پخش می‌شوند و زمان‌بندی خاصی در آزادسازی مواد غذایی دارند که برای تغذیه پایدار گیاه مفید است.

کود پودری به کودی گفته می‌شود که حالت پودر نرم و ریز دارد و معمولاً ارزان‌تر از سایر فرم‌های کود تولید می‌شود. این کودها برای پخش دستی یا مکانیکی روی سطح خاک مناسب هستند و سرعت حل شدن آن‌ها در آب نسبتاً بالاست.

با این حال، پودرهای کودی ممکن است در اثر باد پراکنده شده و راندمان کاهش یابد یا در صورت آبیاری سنگین، سریع‌تر شسته شوند. استفاده از آن‌ها نیاز به دقت بیشتری در زمان پخش و آبیاری دارد تا از هدررفت مواد غذایی جلوگیری شود.

کود مایع محلولی است که مواد غذایی در آن کاملاً حل شده‌اند و آماده جذب سریع توسط گیاه هستند. این کودها معمولاً برای محلول‌پاشی یا تزریق در سیستم‌های آبیاری قطره‌ای کاربرد دارند.

مزیت بزرگ کودهای مایع، یکنواختی توزیع و سرعت جذب بالاست. همچنین حمل و نقل و دوز دقیق آن‌ها آسان‌تر است. با این حال، عمر انقضای محدود و نیاز به بسته‌بندی‌های خاص، از معایب احتمالی آن‌ها محسوب می‌شود.

کود پلت شده کودی است که به شکل دانه‌های کوچک و فشرده‌شده (مشابه دانه‌های غذایی دام) تولید می‌شود. این دانه‌ها معمولاً با یک پوشش پلیمری یا مومی روکش می‌شوند تا مواد غذایی را به تدریج و در طول زمان آزاد کنند.

این نوع کود برای کاهش اتلاف مواد غذایی و تأمین تغذیه بلندمدت گیاه طراحی شده است. پوشش پلت‌ها باعث می‌شود کود در مجاورت ریشه بماند و به آرامی در آب آبیاری حل شود، که این امر جذب را کنترل‌شده و پایدار می‌کند.

کود شیمیایی یا معدنی، کودی است که در کارخانه و به صورت صنعتی تولید می‌شود و عناصر غذایی آن به صورت نمک‌های معدنی خالص (مانند اوره، سولفات پتاسیم یا سوپر فسفات) در دسترس گیاه قرار می‌گیرد. این کودها معمولاً غلظت بالایی دارند و اثرگذاری سریعی روی رشد گیاه دارند.

استفاده متعادل از کودهای شیمیایی می‌تواند محصول‌دهی را به شدت افزایش دهد، اما مصرف بیش از حد آن‌ها می‌تواند باعث شوری خاک، آلودگی آب‌های زیرزمینی و آسیب به باکتری‌های مفید خاک شود. بنابراین، تعادل بین کود شیمیایی و آلی ضروری است.

کود آلی از مواد طبیعی گیاهی و جانوری مشتق می‌شود و شامل بقایای گیاهان، کود دامی، کمپوست و فضولات پرنده است. این کودها علاوه بر تأمین عناصر غذایی، مواد آلی را به خاک اضافه کرده و ساختار خاک را بهبود می‌بخشند.

کودهای آلی اثرگذاری آهسته‌تری نسبت به کودهای شیمیایی دارند اما اثر آن‌ها پایدارتر است. آن‌ها به حفظ رطوبت خاک کمک کرده و فعالیت میکروارگانیسم‌های مفید را افزایش می‌دهند که در درازمدت باعث حاصلخیزی دائمی زمین می‌شود.

کود دامی از فضولات حیوانات اهلی مانند گاو، گوسفند، مرغ و اسب حاصل می‌شود. این کود یکی از قدیمی‌ترین و رایج‌ترین منابع تأمین مواد آلی و عناصر غذایی در کشاورزی سنتی و ارگانیک است.

برای استفاده از کود دامی، حتماً باید پوسیده باشد؛ کود تازه می‌تواند حاوی بذر علف‌های هرز، بیماری‌ها و حشرات مضر باشد و همچنین با تولید گرمای زیاد در خاک، ریشه گیاه را بسوزاند. کود دامی پوسیده منابع خوبی از نیتروژن، فسفر و پتاسیم به همراه مواد آلی است.

کمپوست حاصل تجزیه بیولوژیکی مواد آلی مانند ضایعات کشاورزی، برگ‌های خشک، بقایای آشپزخانه و کود دامی توسط میکروب‌ها و قارچ‌ها در حضور اکسیژن است. این فرآیند به تولید یک ماده تیره، نرم و غنی از مواد مغذی تبدیل می‌شود.

کمپوست نه تنها یک کود کامل است، بلکه یک اصلاح‌کننده عالی خاک محسوب می‌شود. آن بافت خاک را سبک می‌کند، ظرفیت نگهداری آب را افزایش داده و تعادل میکروبی خاک را برقرار می‌سازد. استفاده از کمپوست روشی پایدار و دوستدار محیط زیست برای تقویت خاک است.

ورمی‌کمپوست نوعی ویژه از کمپوست است که فرآیند تجزیه مواد آلی در آن توسط کرم‌های خاکی (به ویژه کرم خاکی قرمز) انجام می‌شود. کرم‌ها مواد آلی را می‌خورند و از طریق دستگاه گوارش خود به کودی بسیار غنی و با کیفیت تبدیل می‌کنند.

ورمی‌کمپوست نسبت به کمپوست معمولی غلظت مواد مغذی بالاتری دارد و حاوی آنزیم‌ها و هورمون‌های رشد طبیعی است که به رشد سریع‌تر گیاه کمک می‌کند. این کود فاقد بوی بد است و برای گلخانه‌ها، باغچه‌ها و محصولات با ارزش بسیار مناسب است.

کود سبز به کاشت گیاهانی مانند یونجه، نولیا یا لوبیا و سپس شخم زدن آن‌ها در خاک قبل از گلدهی گفته می‌شود. این گیاهان با ریشه‌های خود خاک را سست می‌کنند و با ریشه‌هایشان مواد آلی و نیتروژن (در مورد گیاهان خانواده باقلائیان) به خاک اضافه می‌کنند.

استفاده از کود سبز یک روش ارگانیک و طبیعی برای بازسازی خاک، جلوگیری از فرسایش و افزایش حاصلخیزی است. این روش هزینه کمی دارد و علاوه بر تغذیه خاک، به کنترل علف‌های هرز و حفظ رطوبت خاک نیز کمک می‌کند.

کود گیاهی (یا هیومیک اسید و استخراصات گیاهی) از تجزیه مواد گیاهی یا استخراج مستقیم از گیاهان خاص به دست می‌آید. این کودها حاوی هورمون‌های طبیعی رشد، اسیدهای آمینه و مواد فعال زیستی هستند که به گیاه کمک می‌کنند تا بهتر رشد کند و با تنش‌ها مقابله نماید.

این کودها بیشتر به عنوان تقویت‌کننده و بهبوددهنده عملکرد گیاه استفاده می‌شوند تا منبع اصلی عناصر غذایی. آن‌ها جذب مواد غذایی را تسهیل کرده و مقاومت گیاه در برابر بیماری‌ها و شرایط نامساعد محیطی را افزایش می‌دهند.

کود NPK ترکیبی از سه عنصر اصلی و حیاتی برای رشد گیاه است: نیتروژن (N)، فسفر (P) و پتاسیم (K). هر یک از این عناصر وظایف خاصی دارند: نیتروژن برای رشد برگ و ساقه، فسفر برای ریشه‌زایی و گلدهی، و پتاسیم برای کیفیت محصول و مقاومت گیاه مهم است.

این کودها می‌توانند به صورت ساده (فقط یکی از عناصر) یا مرکب (ترکیب دو یا سه عنصر) باشند. کشاورزان با توجه به نیاز گیاه در مراحل مختلف رشد و نتایج آزمایش خاک، نوع و نسبت NPK مناسب را انتخاب می‌کنند تا تعادل غذایی گیاه حفظ شود.

کود کامل کودی است که حاوی هر سه عنصر اصلی NPK به همراه مقادیر قابل توجهی عناصر فرعی و ریزمغذی‌ها باشد. هدف این کودها تأمین همزمان نیازهای اساسی گیاه برای رشد vegetative (پیکره‌ای) و generative (تولید مثمر) است.

استفاده از کود کامل در دوره‌هایی که گیاه نیاز غذایی بالایی دارد یا زمانی که خاک فاقد تعادل عناصر است، بسیار مفید است. این کودها کار را برای کشاورز ساده می‌کنند زیرا با یک نوبت مصرف، طیف وسیعی از نیازهای غذایی گیاه پوشش داده می‌شود.

کود مرکب به کودی گفته می‌شود که از ترکیب شیمیایی یا فیزیکی دو یا چند کود ساده (مثل اوره و سوپر فسفات) به دست می‌آید و حاوی بیش از یک عنصر غذایی اصلی است. برای مثال کودهای DAP یا MAP انواعی از کودهای مرکب هستند.

مزیت کودهای مرکب، سهولت در مصرف و یکنواختی در توزیع عناصر غذایی است. کشاورز مجبور نیست چندین نوع کود جداگانه را پخش کند، که این موضوع باعث صرفه‌جویی در زمان و کاهش خطاهای انسانی در دوزدهی می‌شود.

کودهای ماکرو کودهایی هستند که عناصر غذایی اصلی و مورد نیاز گیاه به مقدار زیاد را تأمین می‌کنند. این عناصر شامل نیتروژن، فسفر، پتاسیم (ماکروهای اولیه) و کلسیم، منیزیم و گوگرد (ماکروهای ثانویه) می‌شوند.

گیاهان به این عناصر به صورت مقادیر زیاد نیاز دارند و کمبود هر یک از آن‌ها می‌تواند باعث توقف رشد یا تغییر رنگ برگ‌ها شود. تأمین متعادل کودهای ماکرو اساس تغذیه گیاهی را تشکیل می‌دهد.

کودهای میکرو یا ریزمغذی شامل عناصری هستند که گیاه به مقادیر بسیار ناچیز اما حیاتی به آن‌ها نیاز دارد. این عناصر شامل آهن، روی، منگنز، بور، مس، مولیبدن و کلر هستند.

اگرچه نیاز گیاه به این عناصر کم است، اما نقش آن‌ها در فرآیندهای فیزیولوژیک مانند فتوسنتز، سنتز پروتئین و تولید هورمون‌ها بسیار کلیدی است. کمبود حتی یکی از این عناصر می‌تواند باعث بیماری‌های خاص و کاهش شدید محصول شود.

کود کلاته کودی است که در آن عنصر ریزمغذی (مثل آهن یا روی) به یک مولکول آلی (کلات‌کننده) متصل شده است. این اتصال باعث می‌شود عنصر در خاک مقاوم شود و توسط ریشه یا برگ به راحتی جذب گیاه گردد، حتی در خاک‌هایی با pH بالا که عناصر معمولی به سختی جذب می‌شوند.

کلات‌ها جذب بسیار بالاتر و کارایی بیشتری نسبت به کودهای معمولی دارند. این کودها به ویژه برای رفع سریع کمبودهای ریزمغذی در گیاهانی که در خاک‌های آهکی یا شوره‌زار کشت می‌شوند، بسیار توصیه می‌شوند.

نانو کود کلاته ترکیبی از فناوری نانو و شیمی کلاتاسیون است. در این کودها، ذرات مواد مغذی یا کلات‌ها در ابعاد نانو (بسیار ریزتر از حد معمول) تولید می‌شوند تا سطح تماس آن‌ها با گیاه به شدت افزایش یابد.

این ابعاد ریز اجازه می‌دهد مواد مغذی از طریق روزنه‌های برگ یا دیواره سلولی ریشه با سرعت و دقت بیشتری وارد بافت گیاه شوند. نتیجه این است که با دوز بسیار کمتر، اثرگذاری بیشتری نسبت به کودهای معمولی حاصل می‌شود و هدررفت مواد به حداقل می‌رسد.

کود نانو کودی است که در فرمولاسیون آن از ذرات یا نانوذرات استفاده شده است تا کارایی جذب مواد غذایی را افزایش دهد. این کودها می‌توانند حاوی عناصر اصلی یا ریزمغذی باشند که به صورت نانوذره تولید شده‌اند.

مزیت اصلی نانو کودها، افزایش نفوذپذیری به بافت گیاه و کاهش نیاز به مصرف مواد شیمیایی است. این کودها با اثرگذاری دقیق‌تر، رشد گیاه را تحریک کرده و مقاومت آن را در برابر تنش‌های محیطی بالا می‌برند، هرچند قیمت آن‌ها معمولاً بالاتر از کودهای متداول است.

کود آهسته‌رهش کودی است که در آن مواد غذایی با یک پوشش پلیمری یا فرآیند شیمیایی احاطه شده‌اند تا به تدریج و در طول چندین هفته یا ماه آزاد شوند. این روش باعث می‌شود گیاه در طول زمان به صورت پیوسته تغذیه شود.

این نوع کودها نیاز به تعداد دفعات کوددهی را کاهش می‌دهند و خطر شستشوی کود توسط باران یا آبیاری را کم می‌کنند. آن‌ها بهترین گزینه برای گیاهانی هستند که دوره رشد طولانی دارند و نیاز به تغذیه پایدار بدون نوسان شدید غلظت مواد غذایی در خاک دارند.

این کودها مواد شیمیایی یا آلی خاصی هستند که برای بهبود ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک و آب آبیاری طراحی شده‌اند. آن‌ها می‌توانند شوری خاک را کاهش دهند، ساختار خاک‌های رسی را باز کنند یا قلیایی بودن آب را خنثی نمایند.

استفاده از این اصلاح‌کننده‌ها به کشاورز کمک می‌کند تا محیط ریشه را برای جذب بهتر مواد غذایی مناسب‌تر کند. آن‌ها اغلب در کنار کودهای غذایی استفاده می‌شوند تا راندمان کل سیستم تولید را بالا ببرند.

کود زیستی یعنی میکروب‌های مفید (باکتری و قارچ) که در خاک زندگی می‌کنند و به جذب غذا توسط گیاه کمک می‌کنند. مثلاً باکتری‌های تثبیت کننده نیتروژن یا قارچ‌های میکوریز.

این کودها شیمیایی نیستند و کاملاً طبیعی‌اند. استفاده از آنها باعث می‌شود مصرف کود شیمیایی را تا ۵۰ درصد کم کنید. خاک زنده می‌شود و محصول سالم‌تری دارید.

کود ریشه‌زا معمولاً حاوی مقادیر بالای فسفر و برخی هورمون‌های رشد (مثل اکسین‌ها) است که هدف اصلی آن تحریک رشد ریشه و توسعه سیستم ریشه‌ای گیاه است. این کودها به ویژه در مرحله نشاء، انتقال نهال و زمان ریشه‌زایی بسیار مهم هستند.

سیستم ریشه‌ای قوی و گسترده باعث می‌شود گیاه بتواند آب و مواد غذایی بیشتری از خاک جذب کند و در برابر باد و خشکی مقاوم‌تر باشد. استفاده از کود ریشه‌زا در ابتدای فصل رشد یا پس از هرس سنگین بسیار توصیه می‌شود.

کود فروت ست (Fruit Set) کودی تخصصی است که برای بهبود تشکیل میوه و جلوگیری از ریزش گل‌ها و میوه‌های جوان طراحی شده است. این کودها معمولاً حاوی عناصری مثل بور، روی و هورمون‌های طبیعی هستند که فرآیند گرده‌افشانی و لقاح را تقویت می‌کنند.

استفاده به موقع از فروت ست در زمان گلدهی می‌تواند درصد میوه‌دهی را به طور چشمگیری افزایش دهد و میوه‌های با کیفیت‌تر و یکنواخت‌تری تولید کند. این کود برای باغ‌های میوه و گلخانه‌ها که ثبات محصول در آن‌ها حیاتی است، بسیار کاربردی است.

کود سولفات به گروهی از کودهای شیمیایی گفته می‌شود که منبع اصلی عنصر غذایی آن‌ها به صورت نمک سولفات است. معروف‌ترین و پرکاربردترین آن‌ها «سولفات پتاسیم» و «سولفات آمونیوم» هستند. این کودها به دلیل حل‌شدن سریع در آب، یکی از بهترین گزینه‌ها برای تغذیه سریع گیاهان، به‌ویژه در سیستم‌های آبیاری قطره‌ای و محلول‌پاشی محسوب می‌شوند.

نکته کلیدی در مورد کودهای سولفات، نداشتن کلر است. بسیاری از گیاهان حساس به کلر (مانند سیب‌زمینی، تنباکو، مرکبات و برخی انگورها) نمی‌توانند از کود «کلرید پتاسیم» استفاده کنند، زیرا کلر باعث کاهش کیفیت محصول و حتی سمی شدن گیاه می‌شود. بنابراین، سولفات پتاسیم جایگزین ایده‌آلی برای این محصولات است. همچنین سولفات منیزیم و سولفات روی نیز از انواع دیگر کودهای سولفات هستند که برای جبران کمبود منیزیم، روی و سایر ریزمغذی‌ها کاربرد دارند.

کود ضد تنش یا استرس‌زدا کودی است که حاوی اسیدهای آمینه، هیومیک اسید، سیلیسیم یا عصاره‌های جلبکی است و هدف آن کمک به گیاه برای مقابله با شرایط نامساعد محیطی مانند خشکی، گرمای شدید، سرما یا شوری خاک می‌باشد.

این کودها با تقویت سیستم دفاعی گیاه و تنظیم تعادل هورمونی، آسیب‌های ناشی از تنش را کاهش می‌دهند و به گیاه کمک می‌کنند تا سریع‌تر بهبود یابد. استفاده از آن‌ها در فصل‌های پرتنش یا پس از اتفاقات غیرمنتظره مانند تگرگ یا یخبندان بسیار مفید است.

کود سولو معمولاً به سولوپتاس یا سولفات پتاسیم (K₂SO₄) اشاره دارد؛ کودی که دو عنصر مهم پتاسیم و گوگرد را برای گیاه تأمین می‌کند. این کود فاقد نیتروژن است و به دلیل نداشتن کلر، در تغذیه بسیاری از محصولات حساس به کلرید مورد استفاده قرار می‌گیرد.

سولوپتاس بیشتر برای تأمین پتاسیم در مراحل رشد و تولید محصول استفاده می‌شود و می‌تواند در بهبود کیفیت محصول و تأمین گوگرد مورد نیاز گیاه نقش داشته باشد. این کود بسته به نوع محصول و فرمولاسیون، در کودآبیاری، مصرف خاکی یا محلول‌پاشی قابل استفاده است.

کود آمونیوم به گروهی از کودهای نیتروژنه گفته می‌شود که نیتروژن را به شکل آمونیوم در اختیار گیاه قرار می‌دهند. از نمونه‌های شناخته‌شده این گروه می‌توان به سولفات آمونیوم و نیترات آمونیوم اشاره کرد. نیتروژن آمونیومی در رشد رویشی، تشکیل برگ و افزایش رشد گیاه نقش دارد.

نوع کود آمونیومی و مقدار مصرف آن باید متناسب با محصول، مرحله رشد و شرایط خاک انتخاب شود. برخی کودهای آمونیومی علاوه بر نیتروژن، عناصر دیگری مانند گوگرد نیز تأمین می‌کنند؛ بنابراین هنگام انتخاب، توجه به ترکیب و آنالیز درج‌شده روی بسته‌بندی اهمیت دارد.

تفاوت اصلی این است که نیتروژن یک عنصر غذایی است، اما اوره یک نوع کود نیتروژنه محسوب می‌شود. کودهای نیتروژنه گروهی از کودها هستند که نیتروژن مورد نیاز گیاه را تأمین می‌کنند و شامل انواع مختلفی مانند اوره، نیترات آمونیوم و سولفات آمونیوم می‌شوند.

اوره با فرمول CO(NH₂)₂ یکی از پرمصرف‌ترین منابع نیتروژن است و حدود ۴۶٪ نیتروژن دارد. بنابراین هر اوره یک کود نیتروژنه است، اما هر کود نیتروژنه الزاماً اوره نیست. انتخاب بین انواع کودهای نیتروژنه به محصول، مرحله رشد، شرایط خاک و روش مصرف بستگی دارد.

کود سولفات به گروهی از کودها گفته می‌شود که یکی از عناصر غذایی مورد نیاز گیاه را به شکل سولفات تأمین می‌کنند. از انواع شناخته‌شده آن می‌توان به سولفات پتاسیم، سولفات آمونیوم، سولفات منیزیم و سولفات روی اشاره کرد. بسته به نوع کود، علاوه بر عنصر اصلی، ممکن است گوگرد نیز در اختیار گیاه قرار گیرد.

کودهای سولفاته برای تأمین عناصر غذایی و جبران کمبودهای گیاه استفاده می‌شوند و نوع مناسب آن باید بر اساس نیاز محصول و شرایط خاک انتخاب شود. برای مثال، سولفات پتاسیم هم پتاسیم و هم گوگرد تأمین می‌کند، در حالی که سولفات روی منبع روی و گوگرد است.

کود کمپلکس کودی است که در آن چندین عنصر غذایی (مثل ازت، فسفر و پتاسیم) به‌صورت یکپارچه در هر دانه کود ترکیب شده‌اند. برخلاف کودهای مخلوط ساده، در کود کمپلکس تمامی عناصر در یک دانه واحد وجود دارند؛ بنابراین هنگام کودپاشی، تغذیه گیاه در تمام نقاط مزرعه کاملاً یکنواخت و متعادل انجام می‌شود.

این کودها که معمولاً به شکل گرانول هستند، ماندگاری بهتری در خاک دارند و از هدررفت مواد غذایی جلوگیری می‌کنند. استفاده از کود کمپلکس به دلیل راحتی در مصرف و تأمین هم‌زمان چندین نیاز اصلی گیاه، یکی از روش‌های به‌صرفه و کاربردی برای تغذیه پایه محصولات زراعی و باغی محسوب می‌شود.