اصول، مزایا و اشتباهات رایج کوددهی آبیاری (فرتیگیشن)

آیا می‌دانستید می‌توان همزمان با آبیاری گیاهان، می توان آن ها را تغذیه نیز کرد؟ این روش که فرتیگیشن یا کوددهی آبیاری نام دارد، یکی از پیشرفته‌ترین و کارآمدترین روش‌های تغذیه گیاه است، که در سال‌های اخیر به سرعت در حال گسترش در ایران است. چرا که با گسترش سیستم‌های آبیاری تحت فشار به ویژه آبیاری قطره‌ای در ایران، فرصت بی‌نظیری برای افزایش راندمان کوددهی فراهم شده است.

در روش فرتیگیشن، کودهای محلول در آب از طریق سیستم آبیاری به پای بوته‌ها تزریق می‌شوند. این روش نه تنها زمان و نیروی کار را کاهش می‌دهد، بلکه راندمان جذب کود را نیز به طرز چشمگیری افزایش می‌بخشد. به منظور آشنایی با این روش مدرن، تا انتهای مطلب همراه وب سایت ایکاد مال؛ عرضه کننده انواع کود آلی و ارگانیک باشید.

کوددهی آبیاری چیست و چرا بهترین روش است؟

فرتیگیشن، تلفیقی از دو کلمه Fertilizer (کود) و Irrigation (آبیاری) است و به معنای تزریق کودهای محلول در آب به داخل سیستم آبیاری است. در این روش، کود به جای اینکه جداگانه و با عملیات مجزا به خاک داده شود، در همان زمان آبیاری و همراه با آب وارد مزرعه یا باغ می‌گردد.

دلیل اینکه فرتیگیشن را یکی از بهترین روش‌های کوددهی می‌دانند، چند مزیت کلیدی است.

• اولین مزیت، توزیع یکنواخت کود در سراسر مزرعه است. در روش‌های سنتی، حتی با بهترین تجهیزات هم نمی‌توان کود را کاملاً یکنواخت پخش کرد. اما در فرتیگیشن، آب که حامل کود است، به طور طبیعی به همه نقاط می‌رسد و کود نیز همراه آن توزیع می‌شود.
• دومین مزیت، قرار گرفتن دقیق کود در منطقه ریشه است. در آبیاری قطره‌ای، آب دقیقاً در پای بوته و جایی که ریشه‌ها هستند، خارج می‌شود. بنابراین کود هم دقیقاً همان جایی می‌رود که گیاه به آن نیاز دارد و هدررفت به حداقل می‌رسد.
• سومین مزیت، صرفه‌جویی در زمان و نیروی کار است. دیگر نیازی نیست نیروی انسانی را برای پخش کود در مزرعه به کار بگیرید. کافیست کود را داخل مخزن تزریق بریزید و سیستم را روشن کنید.
• چهارمین مزیت، امکان کوددهی در مقادیر کم و مکرر (کودآبیاری جزئی) است. در روش‌های سنتی، هر بار کوددهی مستلزم صرف زمان و هزینه است، بنابراین کشاورز ترجیح می‌دهد یکباره مقدار زیادی کود بدهد. اما در فرتیگیشن، می‌توان هر هفته یا حتی هر روز مقدار کمی کود به گیاه رساند که بسیار کارآمدتر از یکبار مصرف زیاد است.

مزایای فرتیگیشن نسبت به پخش سطحی

مقایسه فرتیگیشن با روش سنتی پخش سطحی کود (سرک) تفاوت‌های چشمگیری را نشان می‌دهد. در روش پخش سطحی، کود روی خاک ریخته می‌شود و سپس با آبیاری یا باران به داخل خاک نفوذ می‌کند. این روش معایب متعددی دارد که فرتیگیشن آنها را برطرف می‌کند.

در پخش سطحی، بخش قابل توجهی از کود به ویژه کودهای ازته مانند اوره در معرض هوا تبخیر می‌شود. میزان این تلفات در روزهای گرم به ۳۰ تا ۴۰ درصد می‌رسد. در فرتیگیشن، کود مستقیماً وارد خاک می‌شود و تماس با هوا به حداقل می‌رسد.

در پخش سطحی، امکان توزیع یکنواخت کود کم است. همیشه نقاطی هستند که کود بیشتری یا کمتری دریافت می‌کنند. در فرتیگیشن، آب که حامل کود است، به طور طبیعی در کل مزرعه توزیع یکنواختی دارد (البته به شرط طراحی صحیح سیستم آبیاری).

در پخش سطحی، برای رساندن کود به عمق ریشه، نیاز به آبیاری سنگین است که مصرف آب را افزایش می‌دهد. از طرفی در فرتیگیشن، کود همراه آب، به آرامی و در عمق مناسب نفوذ می‌ کند و نیازی به آبیاری اضافی نیست.

در پخش سطحی، امکان کوددهی در مراحل حساس رشد که بوته‌ها بزرگ شده‌اند و ورود به مزرعه سخت است، وجود ندارد. در فرتیگیشن، بدون نیاز به ورود به مزرعه می‌توان هر زمان که بخواهید کوددهی کنید.

انتخاب کودهای مناسب برای سیستم قطره‌ای

همه کودها برای استفاده در سیستم کوددهی آبیاری مناسب نیستند. انتخاب کود نامناسب می‌تواند باعث گرفتگی قطره‌چکان‌ها و از کار افتادن کل سیستم شود. یک کود مناسب برای فرتیگیشن باید دارای سه ویژگی باشد.

• اولین و مهم‌ترین ویژگی، حلالیت کامل در آب است. کود باید به طور کامل در آب حل شود و هیچ رسوب یا ته‌نشینی باقی نگذارد. ذرات حل نشده، حتی اگر بسیار ریز باشند، به مرور زمان در قطره‌چکان‌ها جمع می‌شوند و جریان آب را مسدود می‌کنند. کودهایی مانند اوره، نیترات آمونیوم، نیترات پتاسیم، سولفات پتاسیم، سولفات منیزیم و تمام کودهای کلاته حلالیت بالایی دارند. در مقابل، کودهایی مانند سوپر فسفات تریپل حلالیت متوسطی دارند و برای فرتیگیشن توصیه نمی‌شوند.
• دومین ویژگی، خلوص بالا و عدم وجود ناخالصی است. بسیاری از کودهای ارزان قیمت حاوی ناخالصی‌هایی مانند رس، ماسه، نمک‌های نامحلول و حتی قطعات فلزی هستند. این ناخالصی‌ها علاوه بر گرفتگی قطره‌چکان‌ها، می‌توانند به پمپ و اتصالات آسیب بزنند. همیشه از برندهای معتبر خرید کنید و برگه آنالیز محصول را بررسی کنید.
• سومین ویژگی، سازگاری با دیگر کودها و با آب آبیاری است. برخی کودها وقتی با هم مخلوط می‌شوند، واکنش داده و رسوب ایجاد می‌کنند. کلسیم با فسفات و سولفات واکنش می‌دهد و ترکیبات نامحلول ایجاد می‌کند. بنابراین هرگز کلسیم و فسفر را همزمان تزریق نکنید.

تفاوت کودهای گرانول و مایع در آبیاری

کودهای مایع از نظر حلالیت برتری کامل نسبت به گرانول دارند و هرگز رسوب ایجاد نمی‌کنند. تنها مشکل آنها قیمت بالاتر و هزینه حمل و نقل بیشتر است. کودهای گرانول با کیفیت بالا نیز حلالیت خوبی دارند و می‌توانند در فرتیگیشن استفاده شوند، اما باید دقت شود که کاملاً حل شده باشند. بهترین روش، حل کردن گرانول در یک مخزن جداگانه قبل از تزریق به سیستم اصلی است.

خطرناک‌ترین اشتباه: رسوب‌گیری در قطره‌چکان‌ها

رسوب‌گیری قطره‌چکان‌ها بزرگترین کابوس هر سیستم آبیاری قطره‌ای است. وقتی قطره‌چکان‌ها گرفته شوند، آب به اندازه کافی به گیاه نمی‌رسد و تنش خشکی ایجاد می‌شود. اگر این اتفاق در فرتیگیشن رخ دهد، کود نیز به گیاه نمی‌رسد و همزمان دو مشکل خشکی و گرسنگی گیاه را درگیر می‌کند.

چرا کلسیم و فسفات را هرگز با هم مخلوط نمی‌کنیم؟

مهم‌ترین قانون در فرتیگیشن یا کوددهی آبیاری این است: هرگز کودهای حاوی کلسیم را با کودهای حاوی فسفر یا سولفات مخلوط نکنید. کلسیم با فسفر ترکیب شده و فسفات کلسیم تشکیل می‌دهد، مادهای سفید رنگ و بسیار نامحلول که مثل سیمان در لوله‌ها و قطره‌چکان‌ها می‌نشیند و به سادگی پاک نمی‌شود.

کلسیم با سولفات نیز ترکیب شده و گچ (سولفات کلسیم) تولید می‌کند. گچ هم کاملاً نامحلول است و رسوب سخت و سختی ایجاد می‌کند. بنابراین اگر می‌خواهید از کودهای کلسیمی و فسفره در یک دوره استفاده کنید، حتماً آنها را جداگانه و با فاصله زمانی تزریق کنید. ابتدا یک کود را تزریق کنید، اجازه دهید نیم ساعت آب بدون کود عبور کند تا کود از سیستم خارج شود، سپس کود دوم را تزریق کنید.

ترتیب صحیح اضافه کردن کود به مخزن

اگر از مخزن تزریق استفاده می‌کنید و می‌خواهید چند کود را با هم مخلوط کنید، ترتیب اضافه کردن بسیار مهم است. ابتدا مخزن را نیمه از آب پر کنید. سپس در حین هم زدن، کودهای پتاسیمی را اضافه کنید. بعد از حل شدن آنها، کودهای ازته را اضافه کنید. در مرحله بعد، کودهای فسفره را خیلی آرام و در حین هم زدن مداوم اضافه کنید. در آخر، ریزمغذی‌های کلاته را اضافه کنید. هرگز کلسیم را با هیچ کود دیگری مخلوط نکنید.

کلسیم را همیشه تنها و جداگانه تزریق کنید.

مدیریت pH و EC در سیستم آبیاری

دو پارامتر مهم در فرتیگیشن، pH و EC محلول کودی است. pH یا اسیدیته، بر حلالیت کودها و جذب عناصر تأثیر می‌گذارد. EC یا هدایت الکتریکی، نشان‌دهنده غلظت کل املاح محلول است و شوری را اندازه می‌گیرد.

pH ایده‌آل برای بیشتر محصولات بین ۵.۵ تا ۶.۵ است. در این محدوده، اکثر عناصر غذایی حلالیت بالایی دارند. اگر pH آب شما بالاست (معمولاً در ایران چنین است)، باید با استفاده از اسیدهایی مثل اسید فسفریک یا اسید سیتریک آن را پایین بیاورید.

EC نشان می‌دهد که محلول کودی شما چقدر غلیظ است. همچنین EC بالا، به معنای غلظت بالای کود است که می‌تواند به ریشه آسیب بزند. EC پایین نیز به معنای ضعیف بودن کود و عدم تأثیر آن است. در واقع EC مناسب، بسته به محصول و مرحله رشد، متفاوت است.

برنامه‌ریزی دوز کود در فرتیگیشن

در فرتیگیشن، دوز کود بر حسب گرم در مترمکعب آب یا ppm (قسمت در میلیون) محاسبه می‌شود. برای مثال، اگر می‌خواهید یک کود با غلظت ۱۰۰ ppm تزریق کنید، یعنی هر مترمکعب آب باید ۱۰۰ گرم کود دریافت کند.

یک روش ساده برای محاسبه: مقدار کود مورد نیاز در هر نوبت آبیاری (به کیلوگرم) برابر است با مقدار آبیاری در آن نوبت (به مترمکعب) ضربدر غلظت مورد نظر (به گرم بر مترمکعب) تقسیم بر هزار. برای محصولات حساس مثل سبزیجات و صیفی‌جات، بهتر است غلظت پایین (۵۰ تا ۱۰۰ ppm) و فواصل کوتاه (هر ۲ تا ۳ روز) انتخاب شود. برای محصولات مقاوم مثل غلات، غلظت بالاتر (۱۵۰ تا ۲۰۰ ppm) و فواصل طولانی‌تر (هفته‌ای یکبار) قابل قبول است.

جمع‌ بندی

فرتیگیشن یا کوددهی آبیاری، روشی کارآمد، دقیق و مقرون به صرفه برای تغذیه گیاهان در سیستم‌های آبیاری تحت فشار است. رعایت اصول اولیه شامل انتخاب کودهای با حلالیت بالا، جلوگیری از اختلاط کلسیم با فسفر و سولفات، مدیریت pH و EC، و برنامه‌ریزی دقیق دوز، کلید موفقیت در این روش است. با اجرای صحیح فرتیگیشن، می‌توانید راندمان کوددهی خود را تا ۵۰ درصد افزایش دهید، مصرف آب را کاهش دهید و محصولی با کیفیت و کمیت بالاتر برداشت کنید.

فروشگاه ایکاد مال، با عرضه کودهای بیولوژیک و محرک رشد و کودهای NPK به کشاورزان کمک می کند تا بیشترین بهره و نتیجه را از زمین خود ببرند.