کودهای دی آمونیوم فسفات

انواع کودهای دی آمونیوم فسفات

در استراتژی تغذیه مزارع و باغات، تأمین انرژی اولیه و توسعه شبکه ریشه‌ای پایه و اساس رسیدن به تناژ اقتصادی است. کود دی آمونیوم فسفات  که در بازار کشاورزی با نام اختصاری DAP (دی اِی پی) و فرمول جهانی ۱۸-۴۶-۰ شناخته می‌شود، سال‌هاست به عنوان استانداردترین و پرمصرف‌ترین کود فسفاته جهان در کشت‌های پاییزه و بهاره مورد استفاده قرار می‌گیرد. این کود با تأمین هم‌زمان غلظت فوق‌العاده بالای فسفر قابل دسترس در کنار نیتروژن به فرم پایدار آمونیوم، محرک قطعی پنجه‌زنی غلات، استقرار نشا و انفجار ریشه‌زایی در باغات است.

در این دسته‌بندی می‌توانید قیمت روز انواع کود دی آمونیوم فسفات گرانوله و پودری (تولید پتروشیمی رازی و برندهای معتبر بین‌المللی) را بررسی و همراه با ضمانت خلوص آنالیز و کیسه‌های استاندارد پلمپ تهیه فرمایید.

کود دی آمونیوم فسفات چیست ؟

دی آمونیوم فسفات با فرمول شیمیایی از واکنش اسید فسفوریک خالص با آمونیاک به دست می‌آید و حاوی دو عنصر ماکروی حیاتی است:

• ۱۸ درصد نیتروژن به فرم آمونیوم (NH4+NH_4^+NH4+​): فرمی پایدار از ازت که به ذرات رس خاک متصل شده و بر خلاف نیترات، در اثر بارندگی‌های سنگین یا آبیاری اولیه شسته نمی‌شود و تغذیه تدریجی گیاهچه را تضمین می‌کند.
• ۴۶ درصد فسفر کل محلول (P2O5P_2O_5P2​O5​): بالاترین درصد فسفر در میان تمام کودهای گرانوله جامد که بخش اعظم آن کاملاً محلول در آب و سیترات آمونیوم خنثی است.

سینرژی فسفر و آمونیوم در جذب ریشه‌ای

هنگامی که گیاه یون آمونیوم (NH4+NH_4^+NH4+​) را جذب می‌کند، یون هیدروژن (H+H^+H+) به فضای اطراف ریشه (ریزوسفر) ترشح می‌نماید. این ترشح اسیدی باعث کاهش مقطعی و موضعی pH خاک در مجاورت تارهای کشنده ریشه شده و فسفر چسبیده به ذرات آهک را آزاد می‌سازد. از این رو، جذب فسفر از منبع DAP نسبت به سوپرفسفات‌ها در مراحل اولیه ریشه‌دوانی بسیار چشمگیرتر است.

تفاوت دی آمونیوم فسفات (DAP) با مونو آمونیوم فسفات (MAP) و سوپرفسفات تریپل (TSP)

انتخاب صحیح منبع فسفاته تأثیر مستقیمی بر بازدهی هزینه کوددهی دارد. جدول زیر راهنمای مقایسه این سه نهاده اصلی است:

مهم‌ترین مزایای مصرف دی آمونیوم فسفات در کشاورزی

• توسعه قدرتمند شبکه ریشه (Root Development): فسفر حامل اصلی انرژی در قالب مولکول‌های ATP در گیاه است. دسترسی گیاهچه جوان به فسفر در هفته‌های ابتدایی رشد، ریشه‌ای حجیم، عمیق و مقاوم به خشکی می‌سازد.
• افزایش پنجه‌زنی و یکنواختی بوته در گندم و جو: تأمین بهنگام DAP در کشت پاییزه مانع از کچلی مزرعه شده و تعداد خوشه‌های بارور در هر بوته را تا ۳۰ درصد ارتقا می‌دهد.
• بهبود گل‌انگیزی و گرده‌افشانی: با رساندن فسفر کافی در زمان تلقیح، درصد تبدیل گل به میوه در درختان میوه و صیفی‌جات افزایش یافته و ریزش خردادماه به حداقل می‌رسد.
• مقاومت در برابر سرمازدگی زمستانه: وجود فسفر کافی غشای سلولی را مستحکم کرده و گیاه را در برابر یخ‌زدگی بافت‌های ریشه‌ای محافظت می‌کند.
• کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل و انبارداری: به دلیل غلظت بسیار بالای عناصر غذایی (مجموعاً ۶۴ واحد غذایی خالص در ۱۰۰ کیلوگرم)، حجم حمل‌ونقل و تعداد دفعات بارگیری نسبت به کودهای فسفاته سبک به نصف کاهش می‌یابد.

جدول راهنما، زمان و مقدار مصرف کود دی آمونیوم فسفات

(تذکر: برای تعیین مقدار دقیق، انجام آزمون خاک جهت آگاهی از میزان فسفر قابل جذب الزامی است).

خطاهای رایج و هشدارهای مصرف DAP

1. پرهیز از تماس مستقیم بذر با گرانول‌های کود: از آنجا که اطراف دانه گرانول دی آمونیوم فسفات در زمان حل شدن گاز آمونیاک آزاد می‌کند، قرار گرفتن مستقیم بذر در تماس با کود ممکن است جوانه بذر را بسوزاند؛ همیشه کود را ۵ تا ۷ سانتی‌متر دورتر یا عمیق‌تر از بذر قرار دهید.
2. عدم کارایی در محلول‌پاشی برگی: فرم گرانول دی آمونیوم فسفات به دلیل سرعت انحلال کند و رسوبات ناخالصی به‌هیچ‌وجه برای سمپاش یا نوار تیپ مناسب نیست؛ این نهاده صرفاً کودی خاکی است.
3. دفن حتمی در عمق خاک: فسفر در خاک تحرک بسیار کمی دارد (کمتر از چند میلی‌متر در سال). پاشیدن سطحی DAP روی خاک بدون مخلوط‌کردن با شخم یا دیسک، هدررفت مطلق سرمایه است زیرا فسفر هرگز به ریشه نمی‌رسد.
4. ممنوعیت اختلاط هم‌زمان با کودهای کلسیمی: مصرف هم‌زمان DAP با کودهای کلسیم‌دار بدون فاصله زمانی، باعث تثبیت سریع فسفر به فرم غیرقابل دسترس تری‌کلسیم فسفات می‌گردد.

راهنمای خرید دی آمونیوم فسفات اصل

• شکل ظاهری و سختی گرانول: گرانول‌های DAP اصل کاملاً یکدست، کروی و سخت هستند و به راحتی با فشار انگشت پودر نمی‌شوند.
• رنگ دانه‌ها: رنگ دی آمونیوم فسفات بسته به منبع اسید فسفوریک پتروشیمی می‌تواند خاکستری تیره، قهوه‌ای مات یا خرمایی باشد؛ رنگ ملاک خلوص نیست، اما یکنواختی رنگ دانه‌ها نشانه فرآوری استاندارد است.
• بسته‌بندی و شماره ثبت ماده کودی: با توجه به وجود ترکیبات تقلبی آهکی و گچی در بازار، خرید باید منحصراً از کیسه‌های استاندارد ۵۰ کیلوگرمی پلمپ همراه با آنالیز رسمی و هولوگرام موسسه تحقیقات خاک و آب انجام شود.

سوالات متداول درباره خرید و مصرف دی آمونیوم فسفات

1. چرا دی آمونیوم فسفات نسبت به کودهای مایع فسفره در شروع فصل ترجیح داده می‌شود؟چون کودهای فسفاته مایع گران‌تر بوده و به سرعت در آبشویی یا آبکود حرکت می‌کنند؛ در حالی که دی آمونیوم فسفات گرانوله به آرامی حل شده و ذخیره پایدار فسفر را تا ماه‌ها در منطقه ریشه تضمین می‌کند.
2. آیا مصرف DAP در خاک‌های آهکی ایران باعث بالا رفتن pH خاک نمی‌شود؟pH اولیه حل شدن گرانول حدود ۷.۸ است، اما به محض آنکه باکتری‌های خاک یون آمونیوم آن را به نیترات تبدیل می‌کنند (فرآیند نیتریفیکاسیون)، واکنش نهایی خاک اسیدی می‌شود و فسفر به راحتی توسط ریشه جذب می‌گردد.
3. بهترین جایگزین دی آمونیوم فسفات برای مصرف در سیستم آبیاری قطره‌ای چیست؟برای سیستم‌های آبیاری تحت فشار و نوار تیپ، استفاده از مونو آمونیوم فسفات (MAP کریستال) یا کودهای ان‌پی‌کی فسفر بالا (مانند ۱۰-۵۲-۱۰) به دلیل حلالیت ۱۰۰٪ و نبود رسوب گرانولی توصیه می‌شود.